शब्द लंगडी

#बोलगप्पा_दैनंदिनी 

लेख क्रमांक १२ 

शब्द लंगडी 

दोन अक्षर गट आणि त्यांना जोडून असलेले आ, इ ई, उ आणि ऊ स्वर चिन्हे एवढं झाल्यावर त्यापासून बनणारे ६०-७० शब्द, छोटी छोटी वाक्य यांचं वाचन मुलं हळूहळू करायला लागली आहेत. अक्षरांचे सुटे कार्ड आणि त्यांची स्वर चिन्हांशी सांगड घालून शब्द सहज बनवता येत आहेत याचा आनंद वेगळाच. बऱ्याच वेळा आपला समज होतो की जोपर्यंत सगळी मुळाक्षरे शिकून होत नाहीत तोपर्यंत स्वर चिन्हे घेऊच नयेत. वाक्य वाचायला देणे हे तर अशक्यच. 

पण कालचा अनुभव घेतला आणि लक्षात आलं की शिकण्याची प्रक्रिया समग्र असते. तिला सुटं सुटं करता येत नाही.

सर खेळायला चला न. वर्गात बोर झालं. हा नेहमीचा डायलॉग मला दुपारच्या सत्रात ऐकायला मिळतोच. साहजिक ही आहे, मुले एवढ्या वेळ एकाच बंदिस्त खोलीत कोंडणं हा एकप्रकारचा अन्यायच आहे त्यांच्यावर. तरीही वर्गात कबड्डी matress टाकलेल्या आहेत. जेणेकरून थोडी धिंगा मस्ती वर्गातही करता यावी. 

बाहेर खेळणं आणि आज झालेल्या भागाची उजळणी दोन्हीही उद्देश साध्य कसे करायचे या विचारात होतो. मग अचानक डोक्यात आलं की अक्षराचे व स्वर चिन्हांचे गोल आखावेत. त्याचा खेळ कसा करावा हे सुचत नव्हतं. बघू म्हटलं काहीतरी सुचेलच. बाहेर जायचं म्हटल्यावर त्यांच्या आनंदाला पारावार उरला नाही. सवयीप्रमाणे मुलांनी रिंगण केले. पण यात गडबड झाली असती. अक्षरे सरळ दिसायला हवी होती. म्हणून पहिलीच्या मुलांना एका रेषेत बसवले. योगायोगाने दुसऱ्या वर्गाच्या शिक्षिकेला सुटी टाकून कुठेतरी जायचं असल्याने त्यांचा वर्ग ही सामील झाला.

दोन्ही वर्गांची एकाच खेळात गुंतवणूक करणं शक्य झालं नसतं. कारण त्यांची संपादणूक इयत्ता पहिली पेक्षा अधिक होती. मग त्यांना निरीक्षण करण्याचं काम दिलं. आणि पहिलीच्या खेळांनंतर याच प्रकारचा वेगळा खेळ खेळू असं आश्वासन दिलं. खेळ असा ठरला की मी एक शब्द सांगणार (जो या अक्षरांच्या संचात असेल) तो लिहायचा असेल तर कुठून कुठे जायचं हे लंगडी घालत दाखवायचं. जसं कमला असेल तर क + म + ल + काना (आ) 

मग काय कधी मी तर कधी मुलं त्या अक्षर वर्तुळांकडे बघून नवे नवे शब्द उच्चारत होतो, आणि लंगडी घालत क्रमाने ते बनवायला सांगत होतो. स्वर चिन्हांचा नेमका कुठे उपयोग करायचा हे मित्र मैत्रिणी मुळे मदत सुद्धा होत होती. खेळणारा सुद्धा व्यस्त होता आणि बघणारे सुद्धा व्यस्त होते. अनपेक्षितपणे खेळाचे नियम सुद्धा तयार झाले, खेळात बदल म्हणून वेगवेगळे पर्याय माझ्या डोक्यात आले. ही पद्धत इंग्रजी शब्दांसाठी सुद्धा वापरता येईल असं लक्षात आलं. 

पुढे पुढे मुलांनी स्वतः शब्द सांगायला सुरुवात केली आणि खेळाचे नियंत्रण स्वतः कडे घेतले. मुलांना खेळ, शारीरिक कृतींचा समावेश असलेल्या अध्ययन अनुभवात जास्त रस असतो. शिक्षक म्हणून आपल्याला ही समाधान मिळतं. 

- संदीप विष्णू राऊत

raaut.sandip@gmail.com