पुराण वृक्ष आणि वृक्षपुराण

पुराण वृक्ष आणि वृक्षपुराण
#हलकं_फुलकं
सुकलेल्या झाडाचं मला नेहमीच प्रचंड आकर्षण वाटत आलेलं आहे. मला आठवतं, किशोर वयात मामाकडे जिथे शिकायला होतो तेथे माझ्या अभ्यासाच्या झोपडीवजा खोलीला लागुनच असेच एक जुने, विस्तीर्ण घेर असलेलं, उंच बेढ्याचं झाड होतं. झाडाचा जीवनरस संपलेला होता. वाळलेल्या फांद्या आणि एकही पान नसलेलं ते झाड एखाद्या योग्यासारखं संसाराचा सगळा व्याप त्यागून जणूकाही योग निद्रेत पण आजूबाजूला घडणाऱ्या सगळ्या घडामोडींचा मुक साक्षीदार बनून असल्यासारखं वाटायचं.

झाडांवर मुंज्या, हडळ आणि कसले कसले अतृप्त आत्मे राहतात असे लहान असतांना खेड्यात खूप ऐकायला मिळायचं. त्या वयात ते खूप खरंही वाटायचं. रात्री वीज जाणे हा नित्याचाच भाग असायचा. अशावेळी उन्हाळ्याच्या दिवसात बाहेर झोपायला गेलं, आणि आपण एकटेच असलो की चांदण्याच्या पार्श्वभूमीवर झाडांचे वेडेवाकडे आकार भीतीदायक वाटायचे. वडा पिंपळाच्या झाडाच्या पानांची सळसळ जणूकाही अगम्य भाषेत काहीतरी सांगते आहे असं वाटायचं. माझे मामा आणि आम्ही पाच मावश्यांची भाची मंडळी मुद्दाम त्याच झाडाखाली उन्हाळी सुट्यांत भुता खेतांच्या गोष्टी ऐकत भीतीचा रोमांच अनुभवत असू.

रस्त्याने फोटो मध्ये दिसणारं हे झाड रोजच बघायला मिळतं. त्याकडे रोज बघूनही ते कधीच जुनं भासत नाही. गाडी थांबवून त्याच्याशी हितगुज करण्याचं खूप वेळा मनात येतं ही....पण असा वेडेपणा करण्याची हिम्मत मात्र होत नव्हती, कधी वेळ मिळत नव्हता. एक दिवस थांबून त्याचे फोटो घेतले. आपल्याला आवडणाऱ्या गोष्टी करण्यात लोकांना वेडसरपणा का वाटत असेल? माहित नाही. कितीतरी वर्षापासून जीवनरस संपूनही त्याच्यातला जीव तसाच आहे असाच भास होतो. त्याच्या प्राचीन वैभवाची साक्ष त्याच्या कसदार, डौलदार फांद्या देतात. हजारो हात आकाशाकडे पसरवून कसलं तरी गूढ आर्जव तो करत असावा, त्याचं त्याचं आकाश कवेत घेण्याचा अट्टाहास करत असावा. सगळं आयुष्य संपलं तरी हा अट्टाहास त्याला का सोडता आला नाही माहित नाही. त्याच्या इच्छा-आकांक्षा अधुऱ्या असाव्यात. एक कसलं तरी चमत्कारिक भूत त्याच्याही मानगुटीवर बसलेलं असावं बहुतेक....

श्रावणात बरसलेल्या पावसानं सगळं कसं मोहरुन आलेलं असतं. जिथे जमेल तिथे सगळ्या बिजांनी आपलं हिरवं घरकुल थाटलेलं असतं. जुनी झाडं सुद्धा अंग झटकून नव्या पालवीने नटून थटून मिरवत असतात. हे झाड मात्र त्याला अपवाद होतं. सृजनाची एवढी लयलूट सुरू असताना त्याला कसलाही एक साधा कोंब तरी फुटावा ना....पण नाही. एवढ्या सगळ्या हिरवळीच्या गालिच्यावर एवढीच एक काळी मातकट तपकिरी प्रतिमा वेगळंपण राखून होती. मला त्याचा हा वेगळेपणा त्याच्याबद्दल आदर, भीती आणि कुतूहल वाढवणारी वाटत होती.

एखाद्या तपस्व्याने संन्यस्त वृत्ती धारण करून ध्यान धारणेला बसावं आणि त्याच्या आजूबाजूला लडिवाळ, नाजूक हिरव्यागार आकर्षक ललनांनी त्याला वेढून घ्यावं. आपल्या कोमल मोहक फुलांनी त्याच्या अंगा खांद्यावर रुळावं, मुद्दाम जरा अंगचटीला यावं. त्याच्या रुबाबदार आकर्षक खोडांवर स्वत:ला समर्पित करावं असं काहीसं बघून वाटत होतं. तो मात्र या सगळ्या नश्वर दैहिक सुखाच्या पल्याड गेल्यासारखा.... व्रतस्थ...स्थितप्रज्ञ भासत होता.

या नवतीच्या उत्सवात जणू काही सगळ्या वेली झुडपांनी त्याला वेढून हिरवाई प्रदान केली. त्याचं हरवलेलं तारुण्य पुन्हा देऊ केलं. कधी असंही वाटून गेलं की हा सुद्धा सगळ्या सुखांमध्ये लिप्त असूनही अंतर्मनातून अलिप्त असावा. आपल्या वाळलेल्या फांद्यांनी वेलीला आधार देत त्यांचे संसार एखाद्या आजोबा सारखे सावरत असावा. त्याचं असं अचानक शुष्क होणं मात्र मनाला विनाकारण चटका लावून जात होतं. एवढ्या खोलवर ज्याच्या मुळ्यांचा शिरकाव झालेला असूनही एखादं भरल्या झाडाला कशाने असा रुक्षपणा येत असावा? कसल्या दुःखाने त्याला आतून पोखरत नेलं असावं?

माणूस असो वा निसर्ग मृत्यू ह्या शाश्वत सत्याला कुणाला टाळता आलेलं नाही. निसर्ग मात्र या निसर्ग चक्राला मनापासून स्विकारतो. फुलपाखरं मिळेल तेवढ्या आयुष्यात फुलून, आस्वाद घेऊन त्यांचं काम पूर्ण करून निघून जातात. आपल्या नियत आयुष्यात वेगवेगळ्या ऋतूत बहरून येतात, कधी पानगळ भोगतात, कधी संकटातून सावरत नव्याने घडी बसवतात.

माणूस म्हणून आपणही एक चालते बोलते झाडच तर असतो ना? जिवंत होतं तोवर आणि मृत्यू झाल्यावर सुद्धा इथल्या मातीत मिसळून नव्याने फुला-पानांतून बहरत हे झाड पुन्हा पुन्हा मला भेटत राहणार हे नक्की.

शब्दांकन - © संदीप विष्णू राऊत
raaut.sandip@gmail.com
17.10.2023