#बोलगप्पा_दैनंदिनी क्रमांक १० वर्गात चोर शिरला

#बोलगप्पा_दैनंदिनी

क्रमांक १०

वर्गात चोर शिरला 

आमच्या टीम पैकी चार जण आज गावामध्ये माहिती गोळा करण्यासाठी बाहेर गेलेली होती आणि दोघं शाळेत थांबलेली होती. साहजिकच अशावेळी वर्ग नियंत्रण अवघड असतं. त्यामुळे पदवीधर  सरांनी तीन वर्ग एकत्र करून शाळेच्या स्मार्ट टिव्ही वर शैक्षणिक व्हिडिओ लावून मुलांना गुंतवून ठेवले. शाळेच्या मुख्याध्यापिका मॅडम यांनी इतर वर्गांना मोकळ्या मैदानात बसवून सामूहिक उपक्रम राबविले.

जसा मी गावातून शाळेत पोहचलो, इयत्ता पहिलीच्या मुलांनी एकच गलका केला…" वर्गात चोरी झाली" सगळी मुलं तावातावाने मला प्रत्येकाचा रिकामा झालेला कंपास आणून दाखवायला लागले. 

" सर आमच्या दप्तरातलं सगळं चोरलं, काहीच ठेवलं नाही."

रडवेले चेहरे करून काही मुलं मला हात धरून धरून सांगायला लागले. 

काहीवेळ मी स्तब्ध झालो. आता हे काय नवेच…

दप्तर बघितले का? 

हो सर, पहिलीच्या वर्गाचे सगळे दप्तर बघितले. आमच्या वर्गाची कॅप्टन बोलत होती. सगळी कागदं वैगेरे ठेवून मी बाहेर बसलेल्या मुलांच्या समुहा पुढे खुर्ची टाकून बसलो. लहान मुलांनी नक्कीच चोरी केली नसेल, हे कुठल्या तरी मोठ्या मुलांचे काम असणार, असा प्राथमिक अंदाज बांधून मी चौकशी सुरू केली. 

सगळी मुलं व्यस्त असताना पहिलीच्या वर्गात चोरी झालीच कशी? शाळेवर असणाऱ्या शिक्षकांना ही संभ्रम पडला. मॅडमने पहिलीच्या कॅप्टनला पाठवून सगळी दप्तरं बघायला लावलेली होती. चौकशी करताना लक्षात आलं की चौथा वर्ग व्हरांड्यात बसलेला होता, तो सगळ्यात जवळ असल्याने नजर चुकवून त्यातल्या एखाद्याने ही करामत केलेली असू शकते. सगळ्यांना रांगेत बसवून मी सहावीच्या मुलींना वर्गाची झडती घ्यायला पाठवले. सगळ्यांची दप्तरे बघून सुद्धा काहीही सापडले नाही.

सर तो आठवीचा अमुक तमुक नेहमी पेन चोरतो…ती नेहमी वह्या इकडच्या तिकडे करते….सर ह्याच दप्तर पहा…नाही सर सातव्या वर्गातले पोरं कोणाच्या बी वर्गात घुसतात……नुसता गलका झाला. मला काय करावे सुचेना. मी सर्वांना शांत केले आणि सगळ्या शाळेच्या मुलांचे दप्तर बघणार असं फर्मान काढलं. सगळी धुसफूस करायला लागली. 

पहिल्या वर्गातला +++ हळूच उठला आणि माझ्या कानाजवळ येऊन बोलला. " सर चौथीच्या वर्गातला अमुक मुलगा एकटाच वर्गात गेला होता. मी त्याला बोलावले. आधी तो कुठेच गेला नाही असं म्हणत होता. दोन चार मुलांनी दुजोरा दिल्यावर त्याने गेल्याचे मान्य केले. पण तिच्या बहिणीची बॉटल आणायला गेल्याचं सांगितलं. म्हणजे याने काहीच केलेलं नव्हतं.

निष्कर्ष निघेना. सी आय डी केस सारखी परिस्थिती झाली. 

"सर आशिष ने चोरलं असंल. तो नेहमीच पेन्सिली चोरतो."

पण त्याच्या दप्तरात काहीच सापडलं नव्हतं. 

मला आतून असं वाटलं की पुन्हा एकदा पहिलीच्या वर्गाची दप्तरे बघावी. सहावीच्या दोन मुलींना पुन्हा सगळी दप्तरे बघायला पाठवलं. अर्थात मुलं वर्गाबाहेर काढलेली होतीच. 

मुलगी एक दप्तर घेऊन आली…सर याच्यात खूप साऱ्या पेन्सिली, खोडरबर सापडले. पहिलीच्या ××× च्या दप्तरात सगळा खजिना सापडला होता. कुणाचे डस्टर, कुणाचे स्केचपेन, कुणाच्या लेखना आणि काही बाही बरंच…

वर्गातली ही हुशार मुलगी, कसं काय केलं असेल? तिला रडू आलं. तिच्या मोठ्या बहिणीला खूप राग आला, तिने समोरच येऊन धपाटा घातला, खूप चिडून बोलायला लागली. मी तिला शांत केलं, अरे अजून सगळं कळू तर दे. काय झालं कसं झालं? तिला जराही न रागावता मी जवळ घेतलं. 

" सर …..ही म्हणे आपण गंमत करू, हिने मला म्हटलं म्हणून मी केलं."

आमच्या वर्गाची कॅप्टन सुद्धा यात सामील होती तर. 

"सर ही ….सुद्धा आमच्या सोबत होती…"

वर्गातल्या तीन हुशार मुली यात सामील होत्या. खरी गंमत पुढे होती. त्यांनी सगळ्या वस्तू गोळा केल्या. पण जेव्हा दप्तर तपासायला गेल्या तेव्हा काहीच सापडलं नाही असं सांगितलं. 

चोरी करणे एवढा गंभीर प्रकार मुलांच्या डोक्यात नसतो. एखादी वस्तू आपल्याकडे नाही, ती असावी ही बालसुलभ भावना त्यांना नकळत वस्तू चोरायला प्रवृत्त करते. त्यात फक्त गंमत म्हणून सगळ्यांचे कंपास खाली करण्याचा हा प्रकार अंगलट आला असता. वयाचा विचार करता, त्यांना चोर म्हणणं, शिक्षा करणं आणि सर्वांसमोर अपमान करणं योग्य वाटलं नाही. त्या ऐवजी वर्गात बसवून सगळ्यांना जवळ घेऊन समजावून सांगितलं. असं करणं चुकीचं आहे, चोरी केल्यानं आपला वर्ग आणि आपले शिक्षक यांना कुणी वाईट म्हणेल. तुम्हाला चोर म्हटलेलं आवडेल का? भावनिक होऊन त्यांनी चूक मान्य केली. कान धरून शपथ घेतली. 

पूर्वग्रह ठेवून थेट आरोप करणे टाळले पाहिजे. वस्तू संग्रह करणे हे अगदीच बालसुलभ असतं. मनावर चरे न पडू देता चूक लक्षात आणून दिली पाहिजे, असं मला वाटतं. पण मी सुद्धा ही चूक केली होती.

एक कागदी खोका वर्गाच्या टेबलावर ठेवला. इथून पुढे जे सापडलं ते या डब्यात टाकायचं. ज्याला वाटेल ते आपलं आहे त्याने मला सांगून घ्यावं. बघुया पुढे काय काय होतं. 

लेखन - संदीप विष्णू राऊत (प्राथमिक शिक्षक)

raaut.sandip@gmail.com

शिकायला पैसे लागत नाहीत बोलगप्पा दैनंदिनी क्रमांक 9

#बोलगप्पा_दैनंदिनी

क्रमांक ९

शिकायला पैसे लागत नाहीत

सकाळची हजेरी वैगेरे घेऊन झाली आणि मी छोट्या दोस्तांना आनंदाचा धक्का दिला. म्हटलं चला दप्तर, वही आणि सगळी पुस्तके गुंडाळून ठेवा. आज आपण फिरायला जाणार आहोत. 

हुररे….येह….मज्जा…

सगळी जागेवरच उड्या मारायला लागली. बाहेर वातावरण जरा पावसाळी होतं पण पाऊस पडत नव्हता. कोरडेपणा असल्याने जायला हरकत वाटली नाही. शाळेच्या अगदी जवळच एका शेतात जाण्याचा विचार होता. गोंधळ होऊ नये म्हणून दोन दोन मुलांच्या जोड्या तयार केल्या, रस्त्याच्या कडेला एका रेषेत फिरस्ती सुरू झाली. 

मंदिराच्या बाहेरच्या बाजूने काही आगंतुक झाडं वेली उगवलेली होती. सर्वांना तिकडे घेऊन गेलो. झाडांची नावं विचारली. वेलींची नाव विचारली. 

"सर ही टोंगळ मोडी आहे. ठेच लागली की आम्ही पायाले लावतो."

"हे धोतरा हाय सर.

हा तरोटा हाय. ही कारल्याची वेल हाय, नाही रे भेदरं हाय ते. हे रान वांग हाय सर…."

काही काही झाड पाल्यांची नावं मलाही माहिती नव्हती. खरंतर माझ्या पेक्षा जास्त माहिती त्यांनाच होती. मंदिराच्या परिसरात असलेली फुलं, निरनिराळ्या गवताच्या जाती. छोटी छोटी गवत फुलं. आम्ही सरळ खाली फतकल मारून बसलो. वेलीला झाडांसारखा आधार नसल्याने त्या स्प्रिंग सारख्या कशा इतर झाडांना खांबांना चिकटत चढत जातात, छोटी उडणारी फुलपाखरं, कोळी किड्यांचे जाळे, शेण किडे आणि पाण्यावर तरंगत जाणारी चतुर किड्यांची हेलिकॉप्टर सारखी उडाण बघायला सगळ्यांना मजा येत होती. 

शेतात जाताना रस्ता निमुळता होता. शेताच्या कडेला असलेला खताचा खड्डा थांबून बघितला. तो का आणि कसा बनवतात. कचरा टाकताना प्लास्टिक त्यात का टाकू नये अश्या गप्पा ही झाल्या. शेतातील एकही रोप पायदळी येणार नाही अशा पायवाटेने एक एकच्या रांगेत आम्ही अजून आत शिरलो. बांधावर तर कितीतरी प्रकारचे वैविध्य आमची वाट बघत होते. बालसुलभ मनाने त्यांनी मस्ती करून घेतली. नंतर मुद्दाम वेडा बनुन मी प्रश्न विचारत राहिलो. 

शेताची मशागत, पेरणी, निंदन, काढणी, फवारणी, आणि मजुरी सारखे प्रश्न यावर भरभरून मुलं बोलत होती. काही मुलं अजूनही बांधावर काही मेवा खायला मिळतो का ते शोधत होती. पावसाच्या हलक्या फुलक्या सरी सुरू झाल्या. भिजू नये म्हणून आम्ही झाडांच्या आडोशाला जायला लागलो. पावसाचा जोर वाढेल असा बेत दिसला. लगबगीने पावलं उचलली. काही फुलं, रोपं मुळासकट उपटून सोबत घेतली. वर्गात एकदाचे पोहचलो. सगळ्या प्रवासाची उजळणी केली. फुलझाडांची राहिलेली माहिती वर्गात पूर्ण केली. 

मुलांशी केलेल्या गप्पा, त्यांच्या मनात येणाऱ्या चित्रविचित्र प्रश्नाची सोडवणूक, आपल्या परिसरातील निसर्गाची विविधता न्याहाळणं हा सुद्धा शिक्षणाचा एक भागच आहे. मोठ्या शाळांमध्ये एखाद्या तुरुंगात रवानगी केलेल्या शिस्तप्रिय चमकदार शाळांपेक्षा छोट्या छोट्या शाळांमधून व्यक्तिमत्व विकासाच्या अधिक संधी मुलांना मिळतात.

अध्यापनासाठी खर्चिक महागड्या आणि सुसज्ज भौतिक सुविधाच हव्या, शैक्षणिक साधने भारदस्त हवी असं काहीही नसतं. शिक्षक म्हणून सजग मनानं उपलब्ध साधनांनी शिकणं रंजक होऊ शकतं. जरा वाटा वाकड्या कराव्या लागतात इतकंच.

लेखन - संदीप विष्णू राऊत (प्राथमिक शिक्षक)

raaut.sandip@gmail.com

(Picture courtesy internet)

जागतिक छाया चित्रण दिनानिमित्त

जागतिक छायाचित्रण दिवस निमित्त माझी फोटोग्राफी. #हलकं_फुलकं 

मोबाईल नव्हता तेव्हा रोलच्या साध्या कॅमेराने फोटोग्राफी ची हौस भागवून घ्यायचो. त्याला अगदीच मर्यादित सुविधा असल्याने छायाचित्र म्हणून फार विशेष काही काढल्या गेलं नाही. पुढे मोबाईल आले, आणि स्वतःचा हक्काचा कॅमेरा कायम खिशात राहू लागला. सेल्फी, वाढदिवसाचे किंवा कुठे फिरायला गेल्याचे खूप फोटो काढले. त्या फोटोत का कुणास ठाऊक मन कधीच रमत नाही. 

स्केचिंग आणि पेंटिंग ची आवड असल्याने असेल कदाचित रंग, रचना आणि लयबद्ध सुंदर मांडणी दिसली की त्याचा फोटो घेण्याचा मोह आवरत नाही. जमीन, झाडाचे खोड, पानांची रचना, वेगवेगळे पोत, कागदाचे, कपड्यांचे, आकाशाचे बदलते रंग ढंग सगळंच फक्त डोळ्यांनी बघून भागत नाही. उघडे डोळे आणि सजग मन सोबत असलं की पावला पावलावर अप्रतिम सौंदर्य हात जोडून उभं असतंच.

खास व्यावसायिक दर्जाचा कॅमेरा अजूनही स्वप्नच आहे. पण मोबाईल मुळे काही प्रमाणात का होईना ही हौस भागवून घेत राहतो. कॅमेरा कुठलाही असो त्यामागे असणारे डोळे आणि संवेदनशील मन किती मेगा पिक्सेल चे आहेत यावर छायाचित्र सुंदर दिसेल की नाही हे ठरतं असं माझं ठाम मत आहे. ज्याप्रमाणे संगीत जाणायला, चित्र किंवा कविता जाणायला एक रसिक मन लागतं तसंच कलासक्त मन उत्तम छायाचित्र बघायला लागतं.

कलेच्या अंगाने छायाचित्रण हा सुद्धा मानवी अभिव्यक्तीचे साधनच आहे. भूतकाळ एखाद्या क्षणात थांबवून ठेवण्याची दैवी कला फोटो ग्राफर मध्येच असते. कितीही म्हातारे झालो तरी आपलं कोवळंपण, आपली हिरवाई, आपल्या जीवलगांचे हळवे क्षण पुन्हा मिळवून देण्याची अजब क्षमता छायाचित्रात असते. 

फोटो काढून फेसबुक किंवा इंस्टाग्राम वर टाकून मोकळे होऊ नका. निवडक फोटो वेळच्या वेळी संग्रही ठेवत चला. जुने फोटो छान दिसत नसले तरीही ती स्मृतींच्या कप्यात जाणीवपूर्वक राखून ठेवत चला. गरजेपेक्षा अधिक फोटो काढणे मला आवडत नाही. फसलेले फोटो वेळच्या वेळी delete करून टाकत चला. एखाद्या प्रसंगाचा आनंद जास्त महत्त्वाचा असतो, त्याचे चित्रण नाही. गरजेनुसार फोटो झाल्यावर मुळ कार्यक्रमाचा, प्रसंगाचा जिवंत अनुभव घेणे जास्त महत्वाचे असते ह्याचे भान ठेवूया. 

आपले अनुभव नक्की अभिप्रायामध्ये येऊ द्या. 

शब्दांकन - संदीप विष्णू राऊत 

raaut.sandip@gmail.com

Happy #WorldPhotographyDay2023

भोळा भाबडा वाढदिवस

#बोलगप्पा_दैनंदिनी 

क्रमांक 8

भोळा भाबडा वाढदिवस 

पोरांचे कान तिखट असतात, आपल्याला वाटतं आपलं लक्ष नाही, पण आपल्या संवादाकडे एक कान त्यांचा असतोच. मुख्याध्यापक मॅडम सोबत बोलताना सर सोमवारी, मंगळवारी शाळेत नाहीत हे सहावीच्या मुलींना कळलेच. 

काय सर, आम्ही एवढी तयारी केली. कुठलासा एक पुठ्याचा खोका पुढे करून त्यात जमा झालेल्या मळक्या नोटा, चिल्लर, चॉकलेट काहीबाही दाखवून मुली मुलं भांडायला आली. म्हटलं तुम्हाला कसं समजलं माझा वाढदिवस आहे ते? मागच्या वर्षी तनुष्काचा बड्डे 9 तारखेला होता आणि त्याच्या आधी तुमचा होता हे लक्षात आहे सर आमच्या. 

इयत्ता चौथी आणि पाचवी असे सलग दोन वर्षे या वर्गाशी खूप लळा लागला. वर्गात मुलींचाच भरणा अधिक, मुलं इन मीन चार आणि त्यात मुली डॉमिनंट असल्याने वर्गाची संपूर्ण सत्ता मुलींच्याच हातात असायची. शाळेतील सर्वाधिक पटाचा वर्ग आणि माझी बदली झाल्या झाल्या मिळालेला हा चुणचुणीत वर्ग. शिकवण्याची मजा आली.

बाळांनो, बरोबर आहे पण मला जावं लागणार आहे. आपण आल्यावर सेलिब्रेट करूया ना मस्त. आता मला एक महत्त्वाचा अहवाल करायचा आहे. शाळा सुटेल तासाभरात. करू द्या बरं काम. नाईलाजाने सगळ्यांना वर्गातून काढून दिलं. याद्या बनवण्याचा कामात गुंग झालो. मध्यान्ह भोजन सुटी झाली, आणि काही वेळाने सगळा ताफा वर्गात शिरला. हातातली कागदं बाजूला ठेवून माझा ताबा वर्गाने घेतला.

बड्डेच्या जुन्या खोक्यात काहीतरी आणलं होतं मुलांनी. सोबत पदवीधर सरांना, मुख्याध्यापिका मॅडम यांना सुद्धा बोलावण्यात आलं. अगदी थोड्याशा वेळात मुलांनी भोळ्या भाबड्या वाढदिवसाची तयारी केली. त्यात भर म्हणून वीज गेली. 

घरगुती कसलासा छोटेखानी केक, त्यावर चॉकलेट, गोळ्या यांच्या साहाय्याने केलेली डिझाईन. लाकडी चाकू, फुगे, कोरडा गुलाबजाम आणि टॉफी असा साग्रसंगीत कार्यक्रम. सर स्पेलिंग बरोबर आहे ना? 

संदीपच्या नावातच गडबड केली, ती दुरुस्त करून गेल्यावर हॅप्पी बर्थडे संदीप सर असं लिहिलं. मोबाईल घेऊन जल्लोष करत बर्थडे साजरा झाला.

हातांनी चॉकलेट, केक भरवताना त्यांचे चेहरे बघण्यासारखे होते. वर्गशिक्षक नसताना ही त्यांच्या डोळ्यात दिसणारा जिव्हाळा, प्रेम बघण्यासारखं होतं. भोळा भाबडा केक बनवताना किती मुलांनी त्याला हात लावला असेल, स्वच्छता असेल की नाही. गावातील हे केक किती गुणवत्तेचे असतील, यातलं काहीही मनात आलं नाही. 

त्यांच्या हातानं केक खाताना डोळे नकळत आद्र झाले होते. काही वाढदिवस खरंच खास असतात. 

लेखन - संदीप विष्णू राऊत (प्राथमिक शिक्षक)

raaut.sandip@gmail.com